به گزارش ایسنا، انحصار دانشگاه‌های غربی بر بالاترین جایگاه‌های آموزش عالی جهان دیگر مثل گذشته قطعی نیست. دانشگاه‌های سنتی غربی هنوز از اعتبار تاریخی خود بهره می‌برند، اما دانشگاه‌های آسیایی دوباره در رتبه‌بندی‌های جهانی در حال پیشرفت‌اند. رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌های «تایمز هایر اجوکیشن ۲۰۲۷» نشان می‌دهد که دانشگاه‌های آسیایی پس از یک وقفه کوتاه در سال گذشته، روند صعودی خود را از سر گرفته‌اند و این روند می‌تواند نشانه‌ای از تغییر تدریجی در توازن قدرت آموزش عالی جهان باشد. دانشگاه آکسفورد برای یازدهمین سال متوالی جایگاه نخست را حفظ کرده است، اما فاصله این دانشگاه با موسسه فناوری ماساچوست (MIT) به کم‌ترین میزان رسیده و تنها یک‌دهم امتیاز فاصله دارد. آکسفورد در بهره‌وری پژوهشی، همکاری بین‌المللی و نسبت دانشجویان دکتری به کارکنان عملکرد بهتری داشته، در حالی که MIT در نسبت دانشجو به کارکنان، تأثیر استنادی و قدرت پژوهشی امتیاز بالاتری کسب کرده است. در آسیا، دانشگاه چینهوا چین با عبور از مؤسسه فناوری فدرال زوریخ به رتبه یازدهم جهان رسید و تنها یک جایگاه با ورود به جمع ۱۰ دانشگاه برتر فاصله دارد. این نخستین بار است که دانشگاه برتر آسیا از دانشگاه برتر اروپای قاره‌ای (کشورهای اروپایی به جز انگلیس) پیشی می‌گیرد. تغییر موازنه در آموزش عالی جهان؛ صعود دانشگاه‌های آسیایی در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ دانشگاه «چینهوا» سه سال در رتبه دوازدهم قرار داشت. صعود اخیر آن عمدتاً به افزایش اعضای هیئت علمی و دانشجویان بین‌المللی مربوط است، هرچند در همکاری بین‌المللی برای تألیف مقالات همچنان محدودیت دارد. دانشگاه پکن نیز با رتبه سیزدهم وضعیت مشابهی دارد. دانشگاه ملی سنگاپور نیز با دو پله صعود به رتبه پانزدهم رسید. در نتیجه، برای نخستین بار سه دانشگاه آسیایی در میان ۱۵ دانشگاه برتر جهان قرار گرفته‌اند. سلطه آمریکا و بریتانیا در جمع ۱۰ دانشگاه برتر آمریکا و بریتانیا همچنان بر جمع ۱۰ دانشگاه برتر جهان مسلط هستند. پرینستون و استنفورد به صورت مشترک در رتبه سوم قرار گرفتند. کمبریج از رتبه سوم مشترک به پنجم و هاروارد از رتبه پنجم مشترک به ششم سقوط کردند. مؤسسه فناوری کالیفرنیا و کالج سلطنتی لندن نیز جایگاه‌های هفتم و هشتم را حفظ کردند. ییل و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، به صورت مشترک نهم شدند. در کشورهای انگلیسی‌زبان، دانشگاه‌ها همچنان از اعتبار بالایی برخوردارند، اما در شاخص‌هایی مانند کیفیت پژوهش روند نزولی دیده می‌شود. فشار مالی بر آموزش عالی بریتانیا بریتانیا بیش از بسیاری از کشورها با پیامدهای فشار مالی بر آموزش عالی روبه‌رو شده است. درآمد نهادی، پژوهشی و صنعتی، همراه با قدرت و بهره‌وری پژوهشی، کاهش یافته‌اند؛ با این حال اعتبار تاریخی دانشگاه‌های این کشور همچنان به حفظ جایگاه آنها کمک می‌کند. دانشگاه کالج لندن برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲ به جمع ۲۰ دانشگاه برتر بازگشت و به صورت مشترک هفدهم شد. مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن نیز با رتبه ۴۷ به جمع ۵۰ دانشگاه برتر بازگشت. در مجموع، ۲۵ دانشگاه بریتانیایی در میان ۲۰۰ دانشگاه برتر قرار دارند؛ یک دانشگاه کمتر از سال گذشته. جایگاه ۱۲ دانشگاه بهتر شده، سه دانشگاه ثابت مانده و ۱۰ دانشگاه افت کرده‌اند. مینگ چن، استاد دانشگاه شفیلد هالام، هشدار داد مشکلات مالی می‌تواند جایگاه جهانی دانشگاه‌های بریتانیا را تضعیف کند. دانشگاه‌ها برای جبران کاهش دانشجویان بین‌المللی و بودجه، به تعطیلی دوره‌ها، تعدیل نیرو، بازسازی ساختاری و محدود کردن فعالیت‌های پژوهشی روی آورده‌اند. آمریکا؛ صدرنشینی همراه با افت در برخی شاخص‌ها دانشگاه‌های آمریکایی هفت جایگاه از ۱۰ جایگاه نخست را در اختیار دارند، اما عملکرد این کشور در شاخص‌هایی مانند قدرت پژوهشی، تأثیر استنادی و تعداد دانشجویان بین‌المللی کاهش یافته است. دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، با ۱۰ پله صعود به رتبه ۳۷ رسید و بیشترین پیشرفت را میان دانشگاه‌های آمریکایی در جمع ۵۰ دانشگاه برتر داشت. در مجموع، ۵۳ دانشگاه آمریکایی در میان ۲۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفته‌اند؛ دو دانشگاه کمتر از سال گذشته. ۳۳ درصد آنها ارتقا یافته و ۴۶ درصد افت کرده‌اند. افت فرانسه در میان دانشگاه‌های اروپایی چهار دانشگاه برتر فرانسه هر کدام حدود ۱۰ رتبه سقوط کرده‌اند و تعداد دانشگاه‌های فرانسوی حاضر در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر از پنج به سه کاهش یافته است. در مقابل، دانشگاه‌های شرق آسیا و کشورهای آسه‌آن، به‌ویژه در شاخص‌های پژوهشی و آموزشی، پیشرفت کرده‌اند. به گفته «همیش کوتس»؛ استاد دانشگاه ملی استرالیا و دانشگاه چینهوا؛ در دو دهه گذشته جابه‌جایی استعدادها به سود بازارهای انگلیسی‌زبان بود، اما این روند اکنون در حال تغییر است. او معتقد است که آسیا به بزرگ‌ترین صحنه آموزش عالی جهان تبدیل شده است. چین؛ پایان توقف سه‌ساله چین پس از سه سال از وضعیت ثبات خارج شد. امسال ۱۷ دانشگاه چینی در میان ۲۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفته‌اند و ۷۱ درصد آنها نسبت به سال گذشته ارتقا یافته‌اند. دانشگاه‌های چین در بیشتر شاخص‌ها پیشرفت کرده‌اند، اما در قدرت پژوهشی و همکاری بین‌المللی برای تألیف مقالات افت داشته‌اند. فوتائو هوانگ، استاد دانشگاه هیروشیما، هشدار داد این افت لزوماً به معنای کاهش ظرفیت پژوهشی چین نیست. به گفته او، همکاری‌های داخلی چین گسترش یافته و الگوی همکاری‌های بین‌المللی این کشور تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی، نگرانی‌های امنیتی و کنترل صادرات تغییر کرده است. او این وضعیت را بازپیکربندی شبکه‌های پژوهشی بین‌المللی چین دانست. سنگاپور و جنوب شرق آسیا در مسیر صعود دانشگاه ملی سنگاپور به روند صعودی خود ادامه داده است و دانشگاه فناوری نانیانگ نیز از رتبه مشترک ۳۱ به ۲۸ رسید. افزایش امتیاز اعتبار عامل اصلی صعود هر دو دانشگاه بود. کوتس گفت: سنگاپور از نظام آموزش عالی پایدار و قابل اعتمادی برخوردار است، اما محدودیت جغرافیا و مقیاس، این کشور را به نوآوری مداوم وادار می‌کند. او پیش‌بینی کرد اندونزی و بخش‌هایی از آفریقا در آینده به مراکز مهم‌تری برای آموزش عالی تبدیل شوند. کم شدن فاصله غرب و آسیا میانگین امتیاز آمریکا و بریتانیا تنها اندکی بالاتر از میانگین چین، سنگاپور و هنگ‌کنگ است که می‌تواند نشانه‌ای از کاهش فاصله میان این دو گروه باشد. آمریکا و بریتانیا در بین‌المللی‌سازی عملکرد بهتری دارند، اما نظام‌های آموزش عالی آسیایی در شاخص‌های صنعتی به‌ویژه درآمد صنعتی، امتیاز بالاتری کسب کرده‌اند. اگرچه امتیاز کلی آمریکا و بریتانیا همچنان بیشتر است، رشد امتیاز دانشگاه‌های آسیایی سریع‌تر بوده و فاصله میان دو گروه کاهش یافته است. مالزی وارد جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر شد مالزی برای نخستین بار وارد جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر جهان شد. افزایش امتیاز در شاخص‌های بین‌المللی‌سازی، از جمله تعداد دانشجویان و کارکنان بین‌المللی، از عوامل این پیشرفت بود. این روند با سیاست دولت مالزی برای تبدیل کشور به قطب آموزش عالی بین‌المللی همسو است. نشانه‌هایی از افت در ژاپن دانشگاه توکیو و دانشگاه کیوتو هر کدام یک رتبه سقوط کردند و به ترتیب در رتبه‌های مشترک ۲۷ و ۶۲ قرار گرفتند. هوانگ گفت: کاهش جمعیت، چالش‌های ساختاری آموزش عالی ژاپن را تشدید کرده و تأمین مالی چند دانشگاه به‌تنهایی برای حل این مشکلات کافی نیست. مؤسسه علوم توکیو نیز که در سال ۲۰۲۴ از ادغام دو مؤسسه شکل گرفت، حدود ۲۰ رتبه سقوط کرد، اما همچنان در جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر باقی ماند. آیا ادغام دانشگاه‌ها به ارتقای رتبه منجر می‌شود؟ ادغام دانشگاه‌ها در واکنش به سالمندی جمعیت و فشار مالی افزایش یافته، اما اثر آن بر رتبه‌بندی کوتاه‌مدت یکسان نیست. دانشگاه آدلاید استرالیا که حاصل ادغام دو دانشگاه است، از رتبه ۱۳۳ به ۱۴۱ سقوط کرد. دانشگاه سیتی سنت جورج لندن نیز پس از ادغام در سال ۲۰۲۴ در گروه رتبه‌ای ۳۲۶ تا ۳۵۰ باقی ماند. دانشگاه پاریس سیتی پس از ادغام دو دانشگاه وارد جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر شد، اما امسال برای نخستین بار از این جمع خارج شد و به صورت مشترک در رتبه ۲۰۱ قرار گرفت. مؤسسه پلی‌تکنیک پاریس نیز از رتبه مشترک ۶۸ به ۷۵ رسید. آثار ادغام‌ها برای نمایان شدن به زمان نیاز دارد و تعدیل ساختار ممکن است دست‌کم یک دهه طول بکشد. برندهای جدید نیز بلافاصله اعتبار برندهای قدیمی را به دست نمی‌آورند. تعداد مؤسسات ادغام‌شده در رتبه‌بندی از چهار مورد در سال ۲۰۱۷ به ۳۰ مورد در سال ۲۰۲۶ و ۳۵ مورد در سال جاری رسیده است. ثبات استرالیا در میان افت غرب استرالیا برخلاف بخش‌هایی از غرب تقریباً جایگاه خود را حفظ کرده و همچنان ۱۰ دانشگاه در میان ۲۰۰ دانشگاه برتر دارد. دانشگاه ملبورن با سه پله صعود، مشترکاً در رتبه ۳۴ قرار گرفت. امتیاز این کشور در بهره‌وری پژوهشی، نسبت دانشجویان دکتری به کارکنان، نسبت دانشجو به کارکنان و قدرت پژوهشی کاهش یافته، اما درآمد پژوهشی و نهادی، اعتبار و تأثیر استنادی بهبود داشته‌اند. وضعیت آمریکای لاتین و آفریقا دانشگاه سائوپائولو با رتبه مشترک ۱۴۱، برترین دانشگاه آمریکای لاتین است و پس از یک سال به جمع ۲۰۰ دانشگاه برتر بازگشت. برزیل با ۵۸ دانشگاه بیشترین حضور را در منطقه دارد و پس از آن شیلی با ۳۳ و کلمبیا با ۲۴ دانشگاه قرار گرفته‌اند. در جنوب صحرای آفریقا، دانشگاه کیپ‌تاون با صعود از رتبه ۱۶۴ به ۱۴۷ بهترین جایگاه را دارد. تعداد دانشگاه‌های این منطقه نیز از ۵۵ به ۶۹ افزایش یافته و نیجریه با ۲۹ دانشگاه در صدر قرار دارد. دانشگاه حمد بن خلیفه؛ برترین دانشگاه جهان عرب دانشگاه حمد بن خلیفه قطر با رتبه مشترک ۱۲۶، برای نخستین بار برترین دانشگاه جهان عرب شد. دانشگاه نفت و معادن ملک فهد عربستان نیز با رتبه مشترک ۱۷۶، نسبت به رتبه ۱۸۴ سال گذشته پیشرفت کرد. در مجموع، ۲ هزار و ۲۹۷ دانشگاه از ۱۱۸ کشور و منطقه در رتبه‌بندی ۲۰۲۷ حضور دارند؛ در حالی که این تعداد سال گذشته ۲ هزار و ۱۹۱ دانشگاه بود. آلبانی و مالاوی نیز برای نخستین بار وارد رتبه‌بندی شدند. این تغییرات نشان می‌دهد دانشگاه‌های باسابقه آمریکا و اروپا همچنان بخش بزرگی از رتبه‌های برتر را در اختیار دارند، اما رشد سریع‌تر نظام‌های آموزش عالی آسیایی فاصله میان دو قطب را کاهش داده است؛ روندی که از بازآرایی تدریجی رقابت جهانی در آموزش عالی و پژوهش حکایت دارد.